Ngày 01/11/2026, Bộ Y tế đã chính thức ban hành Thông tư số 45/2026/TT-BYT sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 28/2025/TT-BYT quy định về Thực hành tốt sản xuất thuốc, nguyên liệu làm thuốc (GMP). Văn bản có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027, tạo ra hành lang pháp lý mới với nhiều điều chỉnh quan trọng đối với các nhà máy sản xuất dược phẩm, cơ sở bào chế thuốc cổ truyền, đơn vị sơ chế dược liệu và các cơ sở khám chữa bệnh có chuyên khoa y học hạt nhân.
1. Bổ sung hành lang pháp lý GMP cho thuốc phóng xạ tại bệnh viện và thuốc thử lâm sàng
Một trong những điểm mới then chốt của Thông tư 45/2026/TT-BYT là việc đưa hoạt động sản xuất thuốc đặc thù vào khuôn khổ quản lý thực hành tốt sản xuất thuốc một cách đồng bộ:
- Thuốc phóng xạ tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh (Phụ lục XIII): Quy định áp dụng các hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đối với các bệnh viện có vận hành máy gia tốc vòng (cyclotron) nhằm sản xuất đồng vị và tổng hợp thuốc phóng xạ. Nhằm hỗ trợ các cơ sở y tế chuẩn bị điều kiện cơ sở vật chất, Thông tư cho phép lộ trình chuyển tiếp đến chậm nhất ngày 01/11/2028 để đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn này.
- Thuốc nghiên cứu, thuốc dùng cho thử nghiệm lâm sàng (Phụ lục XII): Áp dụng tiêu chuẩn WHO-GMP riêng biệt với yêu cầu kiểm soát chặt chẽ quy trình làm mù (blinding), mã hóa ngẫu nhiên. Mẫu đối chiếu phải được lưu tối thiểu 02 năm sau khi hoàn tất thử nghiệm lâm sàng và hồ sơ đăng ký cần được lưu trữ lên tới 30 năm.

2. Chuẩn hóa quy định đối với thuốc cổ truyền và cơ sở sơ chế dược liệu
Thông tư 45/2026/TT-BYT sửa đổi toàn diện Phụ lục VI và Phụ lục VII, phân định rành mạch các yêu cầu kỹ thuật dựa theo hình thức sơ chế và dạng bào chế của từng cơ sở sản xuất, chế biến.
Yêu cầu đối với cơ sở sản xuất thuốc cổ truyền (Phụ lục VI)
- Dạng bào chế cổ truyền (cao, hoàn, bột, rượu thuốc, cồn thuốc): Thực hiện theo quy định tại Phần I Phụ lục VI. Quy chuẩn tập trung giám sát chặt chẽ xuất xứ dược liệu thông qua hồ sơ GACP hoặc hóa đơn thu mua hợp pháp; quy trình nấu cao, sao tẩm; kiểm soát nhiễm chéo và mức giới hạn tồn dư của aflatoxin, kim loại nặng, hóa chất bảo vệ thực vật.
- Dạng bào chế hiện đại (viên nén, viên nang, thuốc cốm…): Tuân thủ Phần II Phụ lục VI theo tiêu chuẩn tương đương tân dược. Thiết kế nhà xưởng bắt buộc áp dụng nguyên tắc một chiều. Phòng sản xuất phải đạt cấp sạch tối thiểu cấp D (tương đương ISO 8) với công đoạn không có biện pháp hạn chế vi sinh sau đóng gói, và cấp E (tương đương ISO 9) đối với chế phẩm có bước hấp hoặc tiệt trùng sau đóng gói.
Quy chuẩn kỹ thuật cho cơ sở sơ chế, chế biến dược liệu (Phụ lục VII)
Quy định mới nhằm khắc phục tình trạng sơ chế thủ công, thiếu kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào:
- Tiêu chuẩn nhân sự: Nhân viên trực tiếp tham gia sản xuất dược liệu phải đạt trình độ chuyên môn từ dược tá trở lên. Trưởng các bộ phận chủ chốt phải sở hữu chứng chỉ đào tạo về GMP dược liệu.
- Điều kiện phơi sấy, chế biến: Nghiêm cấm hoàn toàn hành vi phơi dược liệu trực tiếp trên nền đất không có che phủ. Trường hợp sấy khô trực tiếp bằng lửa, nhiệt độ sấy phải được khống chế dưới 60°C và tuyệt đối không để khói, nhiên liệu tiếp xúc với dược liệu. Nguồn nước rửa dược liệu tối thiểu phải đạt tiêu chuẩn nước sinh hoạt, riêng nước dùng cho lần tráng cuối cùng phải đạt quy chuẩn nước ăn uống.
- Kiểm nghiệm cơ sở: Phòng kiểm nghiệm bắt buộc phải bố trí riêng biệt với khu vực sản xuất và trang bị tối thiểu các thiết bị cơ bản: cân phân tích, tủ sấy, thiết bị đo độ ẩm và thiết bị sắc ký lớp mỏng.

3. Quy định về việc sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên dây chuyền thuốc
Nhằm tối ưu hóa công suất của dây chuyền hiện có mà vẫn bảo đảm ngăn ngừa nguy cơ nhiễm chéo, Điều 3 Thông tư 45/2026/TT-BYT quy định cụ thể:
- Cơ sở chỉ sản xuất thuốc hóa dược không kê đơn (OTC) được phép kết hợp sản xuất thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền và thực phẩm bảo vệ sức khỏe có dạng bào chế tương ứng (trừ các thực phẩm bảo vệ sức khỏe chứa probiotics).
- Cơ sở có dây chuyền chuyên biệt sản xuất thuốc sinh học chứa vi sinh vật sống (probiotics) được phép sản xuất nguyên liệu hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe cùng dạng bào chế chứa cùng chủng vi sinh vật đó (hoặc dạng phối hợp vitamin).
- Cục An toàn thực phẩm chịu trách nhiệm chủ trì kiểm tra, giám sát việc tuân thủ thực hành tốt sản xuất đối với hoạt động sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên dây chuyền thuốc.
4. Phân loại mức độ tồn tại và xử lý vi phạm trong đánh giá GMP
Căn cứ Phụ lục IX của Thông tư, kết quả thanh tra và đánh giá GMP được phân loại theo 3 mức khiếm khuyết gồm: tồn tại nghiêm trọng, tồn tại nặng và tồn tại nhẹ. Cơ sở sản xuất sẽ được xếp loại theo 4 mức độ đáp ứng:
- Mức độ 1 và Mức độ 2: Đạt yêu cầu đáp ứng GMP (không có khiếm khuyết nghiêm trọng; Mức độ 1 không có tồn tại nặng, Mức độ 2 có từ 1 đến 6 tồn tại nặng).
- Mức độ 3: Áp dụng đối với cơ sở có từ 02 dây chuyền sản xuất trở lên, không mắc tồn tại nghiêm trọng nhưng có từ 7 đến 13 tồn tại nặng (dây chuyền nào có từ 7 tồn tại nặng trở lên sẽ bị xếp riêng vào Mức độ 4).
- Mức độ 4 (Không đáp ứng GMP): Áp dụng khi cơ sở có từ 01 tồn tại nghiêm trọng trở lên (bao gồm cả các hành vi sửa chữa số liệu, gian lận) hoặc ghi nhận từ 07 tồn tại nặng trở lên đối với cơ sở có 1 dây chuyền, hoặc từ 14 tồn tại nặng trở lên đối với cơ sở có từ 2 dây chuyền trở lên.
Trong thời hạn 05 ngày làm việc tính từ ngày hoàn thiện báo cáo kết luận Mức độ 4, cơ quan quản lý sẽ ban hành văn bản thông báo không đáp ứng GMP, tạm đình chỉ dây chuyền vi phạm hoặc kiến nghị thu hồi Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược. Bên cạnh đó, thời hạn khắc phục các tồn tại đối với đợt đánh giá duy trì định kỳ được giới hạn tối đa không quá 135 ngày.

5. Những lưu ý trọng tâm đối với doanh nghiệp dược và cơ sở y dược cổ truyền
Để chuẩn bị tốt trước khi Thông tư 45/2026/TT-BYT chính thức có hiệu lực vào ngày 01/01/2027, các đơn vị cần rà soát lại toàn bộ hoạt động theo các hướng dẫn sau:
- Rà soát phạm vi hoạt động của dây chuyền: Đối chiếu tên gọi dạng bào chế và phân loại dây chuyền sản xuất theo quy định tại Phụ lục XI mới nhằm bảo đảm tính nhất quán trên Giấy chứng nhận GMP cũng như Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược.
- Áp dụng bộ biểu mẫu mới: Triển khai thống nhất 06 biểu mẫu ban hành tại Phụ lục X dùng trong đánh giá lần đầu, báo cáo đánh giá duy trì định kỳ 3 năm hoặc báo cáo thay đổi liên quan đến nhà xưởng, thiết bị (Mẫu số 06).
- Tuân thủ quy trình kiểm soát thay đổi: Phân loại rõ các dự án cải tạo mặt bằng nhà xưởng, hệ thống xử lý không khí (HVAC), hệ thống nước tinh khiết để thực hiện thủ tục báo cáo trước khi thay đổi hoặc nộp hồ sơ đánh giá thực tế theo Điều 11 của Thông tư.
Các cơ sở sản xuất thuốc, chế biến dược liệu và đơn vị y tế cần cập nhật các quy định chi tiết tại Thông tư 45/2026/TT-BYT để chủ động điều chỉnh hệ thống quản trị chất lượng, cơ sở vật chất và nhân sự đúng theo lộ trình pháp lý đã được ban hành.
- Vị thuốc từ vỏ cây quả hạt trong gian bếp Việt: Tinh hoa dưỡng sinh từ những điều giản dị
- Bào Chế Mỹ Phẩm Đông Y: Bí Quyết Đẹp Từ Gốc, Khỏe Từ Sâu Bên Trong
- Ai là người phù hợp để theo học YHCT? Soi chiếu 5 tố chất cốt lõi
- Dưỡng sinh khác chữa bệnh thế nào trong YHCT: Hiểu đúng để sống khỏe
- Tạng phủ trong YHCT khác gì cơ quan trong giải phẫu Tây y
















